ریتا زوسموت (۱۷ فوریه ۱۹۳۷- ۱ فوریه ۲۰۲۶) یکی از تأثیرگذارترین و اصولگراترین چهرهها در تاریخ سیاسی معاصر آلمان بهشمار میآید؛ زنی که کارنامهاش فرهنگ دموکراتیک را بازتعریف کرد، برابری جنسیتی را پیش برد و صدای اخلاقی آلمان را در عرصه جهانی گسترش داد. او بهعنوان وزیر فدرال و رئیس پیشین بوندستاگ آلمان، سختکوشی فکری را با انساندوستی عمیق درهم آمیخت و احترام نسلها و جریانهای سیاسی مختلف را برانگیخت.
پس از درگذشت او، پیامهای تسلیت از سوی رهبران سیاسی سراسر آلمان سرازیر شد؛ بازتابی از گستره کمنظیر نفوذ او. فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، ریتا زوسموت را «سیاستمداری بزرگ» و «چراغ راه جامعه دموکراتیک ما» توصیف کرد و از تعهد مادامالعمر او به آلمانی مدرن، گشوده و بردبار ستایش بهعمل آورد. کمتر خدمتگزار عمومی را میتوان یافت که با چنین ثبات، شجاعت و اعتبار، ارزشهای دموکراتیک را مجسم کرده باشد.
از دانشگاه تا قلب قدرت
ریتا زوسموت که در ۱۷ فوریه ۱۹۳۷ به دنیا آمد، پیش از ورود به سیاست، مسیر حرفهای خود را بهعنوان یک دانشگاهی معتبر پیمود. او استاد علوم تربیتی و علوم اجتماعی بود و شفافیت تحلیلی و جدیت اخلاقی را با خود به عرصه عمومی آورد؛ ویژگیهایی که بعدها رهبری سیاسیاش را تعریف کردند. پیوستن او به اتحادیه دموکرات مسیحی نه از سر وفاداری متعارف حزبی، بلکه با ذهنیتی اصلاحطلبانه و با عزم نوسازی جامعه از درون صورت گرفت.
انتصاب او بهعنوان وزیر فدرال جوانان، خانواده، زنان و بهداشت در دهه ۱۹۸۰ نقطه عطفی بود. در دورانی که نفوذ سیاسی زنان هنوز محدود بود، زوسموت از مسائلی دفاع کرد که بسیاری آنها را ناراحتکننده یا زودهنگام میدانستند: حقوق زنان، اصلاحات بهداشت عمومی و شمول اجتماعی. رویکرد او عملگرایانه اما جسورانه بود؛ مبتنی بر شواهد و هدایتشده با باور اخلاقی.
پیشگام زنان در سیاست
میراث ریتا زوسموت جداییناپذیر از نقش پیشگامانهاش برای زنان در سیاست آلمان است. او بهعنوان رئیس بوندستاگ از ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۸، به یکی از قدرتمندترین زنان کشور بدل شد—دستاوردی که فراتر از دیوارهای پارلمان طنین انداخت.
فریدریش مرتس تأکید کرد که او «الگو و پیشگامی بود، بهویژه در زمینه برابری جنسیتی و نفوذ سیاسی زنان». هندریک ووست، وزیر-رئیس ایالت نوردراین-وستفالن نیز او را «پیشگامی واقعی در برابری فرصتها و معمار بزرگ جامعهای عادلانه و روشنفکر» خواند.
یولیا کلکنر، رئیس بوندستاگ، زوسموت را «پدیدهای استثنایی در سیاست» توصیف کرد و لارس کلینگبایل، رهبر حزب سوسیالدموکرات ، صریح گفت: «او فراتر از مرزهای حزبی، الگو بود.» این تحسین میانحزبی گواه توان نادر او در فراتر رفتن از سیاست جناحی و صداقت تمامعیارِ دموکراتیک است.
معیارهای بردباری و گشودگی
در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، زوسموت پیوسته از آلمانی سخن گفت که به جهان گشوده باشد. او برای سیاست مهاجرتی مدرن جنگید، از حقوق اقلیتها دفاع کرد و مدتها پیش از آنکه چنین مواضعی به لحاظ سیاسی امن تلقی شوند، با بیگانههراسی مقابله کرد. مرتس تأکید کرد که او «معیارهایی برای بردباری و گشودگی به جهان تعیین کرد»؛ میراثی که امروز نیز عمیقاً مرتبط است.
نینا وارکن، وزیر بهداشت فدرال، از تأثیر شخصی زوسموت گفت: «از نظر شخصی، من یک الگو و منبع مهم الهام را از دست میدهم.» کارین پرین، وزیر امور زنان، نیز او را «الگویی بزرگ» خواند و افزود: « فقدان صدایش حس خواهد شد.»
مدافع جهانی حقوق بشر و مردم ایران
فراتر از مرزهای آلمان، ریتا زوسموت بهعنوان مدافعی خستگیناپذیر از حقوق بشر، بهویژه حقوق زنان و جوامع تحت ستم، احترام بینالمللی کسب کرد. تعهد او بهطور ویژه و پررنگی شامل مردم ایران و مبارزهشان برای آزادی بود.
مریم رجوی، رئیسجمهور برگزیده شورای ملی مقاومت ایران ، با احساسی عمیق به او ادای احترام کرد و زوسموت را «یک مدافع برجسته حقوق بشر و حقوق زنان» و «همپیمانی استوار برای مردم ایران و مقاومت آنان» نامید. رجوی تأکید کرد که اخلاق، تعهد و نگاه انسانی زوسموت به سیاست، نسلها را الهام داد و در بزنگاههای دشوار، کنار مردم ایستاد.
بیش از دو دهه، زوسموت با شجاعت از مقاومت ایران، از جمله اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت کرد. در خطرناکترین سالها، هنگامی که ساکنان شهر اشرف در عراق با حملات مکرر و تهدیدهای جدی روبهرو بودند، او قاطعانه در کنارشان ایستاد و نقشی مهم در حفاظت و نهایتاً انتقال آنان ایفا کرد. برای ایرانیان آزادیخواه، نام او با شجاعت، انساندوستی و صداقت سیاسی گره خورده است.
قطبنمای اخلاقی ماندگار
در تاریخ معاصر آلمان، ریتا زوسموت جایگاهی یگانه دارد. او نه صرفاً سیاستمداری در مواضع عالی، بلکه یک قطبنمای اخلاقی بود. کسی که بر این اصل پافشاری میکرد که قدرت باید در خدمت کرامت، برابری و حقیقت باشد. سیاست او هرگز معطوف به جاهطلبی شخصی نبود، بلکه بر مسئولیت در برابر جامعه استوار بود.
میراث او در نهادهای دموکراتیک نیرومندتر، فرصتهای بیشتر برای زنان و درکی گستردهتر از نقش آلمان در دفاع از حقوق بشر در سراسر جهان ادامه مییابد. چنانکه مریم رجوی اشاره کرد، نام او «بهطور جداییناپذیر با شجاعت، شفقت و صداقت سیاسی پیوند خورده است.»
زندگی ریتا زوسموت به ما یادآوری میکند که دموکراسی تنها به قوانین و انتخابات متکی نیست، بلکه به انسانهایی نیاز دارد که با صداقت تزلزلناپذیر از ارزشهای انسانی دفاع کنند. از این منظر، او چنانکه صدراعظم مرتس توصیف کرد همچنان ستارهای راهنما برای جامعه دموکراتیک باقی میماند.
