روز سهشنبه ۱۶ دی ۱۴۰۴، قیام سراسری مردم ایران وارد مرحلهای تازه از رویارویی مستقیم با دیکتاتوری دینی شد؛ مرحلهای که با گسترش اعتراضها به دستکم ۱۱۰ شهر کشور، عمق و برگشتناپذیری آن را بیش از پیش آشکار کرد. تاکنون هویت ۳۲ تن از جانباختگان این قیام احراز شده است. در کنار شعارهای فراگیر «مرگ بر خامنهای» و «مرگ بر دیکتاتور»، شعار تعیینکننده «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» در سراسر ایران طنینانداز است؛ شعاری که بیانگر عزم مردم برای سرنگونی تمامعیار رژیم آخوندی است.
تهران؛ خروش بازار و گسترش درگیریها
صبح سهشنبه، قلب پایتخت صحنه خروش بازاریان و جوانان شورشگر بود. بخشهای وسیعی از بازار بزرگ تهران به اعتصاب کامل فرو رفت و بازاریان با تعطیل کردن کسبوکار خود تجمعات اعتراضی را آغاز کردند. این حرکت اعتراضی علیرغم استقرار ماشینهای آبپاش، حضور سنگین یگانهای سرکوبگر و لباسشخصیها و انتقال نیرو با دستکم ۲۰ اتوبوس انجام شد. با این حال، رژیم آخوندی در مهار و سرکوب اعتراض بازار ناکام ماند.
همزمان، فضای مناطق مرکزی تهران از جمله میدانهای هفتتیر، فردوسی و ولیعصر بهشدت امنیتی و ملتهب بود. نیروهای سرکوبگر حتی از آمبولانس برای جابهجایی نیرو استفاده کردند. از ساعت ۱۵ به بعد، اعتراضها و درگیریها در جنوب تهران شدت گرفت؛ سهراه آذری، شوش، نازیآباد، مولوی، میدان امام حسین، نارمک، امینحضور و گمرک از کانونهای اصلی درگیری بودند و در تمامی این مناطق شعار «مرگ بر خامنهای» و «مرگ بر دیکتاتور» شنیده میشد.
در غرب و برخی مناطق شمالی تهران نیز تظاهرات ادامه داشت. عصر همان روز در صادقیه، تجریش و خیابان انقلاب، درگیریها به اوج رسید. نیروهای سرکوبگر با پرتاب گاز اشکآور تلاش کردند جمعیت را متفرق کنند اما ناکام ماندند؛ حتی به بیمارستان سینا در حسنآباد نیز گاز اشکآور شلیک کردند.
در همین روز، دانشجویان دانشگاه تماماً دخترانه الزهرا در تهران با سر دادن شعارهای ضدحکومتی به قیام پیوستند.
شهرکرد و ایلام؛ نقش برجسته زنان و مقابله مستقیم
در شهرکرد، مردم در تظاهراتی گسترده که زنان در آن حضوری چشمگیر داشتند، با یگانهای ویژه درگیر شدند. نیروهای انتظامی برای جلوگیری از تجمع، مسیرهای اصلی را مسدود کرده بودند، اما مردم با بستن خیابانها و ایجاد آتش، مانع یورش نیروهای سرکوبگر شدند. در یکی از صحنههای شاخص، دختری جوان و جسور بهتنهایی در برابر ماشین آبپاش ایستاد و مزدوران رژیم را به چالش کشید. همزمان، بازاریان شهرکرد نیز در اعتصاب بودند.
در آبدانان استان ایلام، شهر عملاً به تسخیر مردم و جوانان شورشگر درآمد. جمعیت کنترل خیابانها را در دست داشت و زمانی که پاسداران قصد حمله داشتند، با مقاومت جوانان روبهرو شدند. در جریان این درگیریها، یک فروشگاه وابسته به سپاه پاسداران به آتش کشیده شد و نیروهای سرکوبگر که توان مقابله نداشتند، به پشتبام کلانتری پناه بردند. رژیم برای مهار قیام، برق شهر را قطع کرد.
ملکشاهی و ایلام؛ خشم خونین مردم
صبح سهشنبه، پیکر شهیدان قیام در ملکشاهی ایلام با حضور گسترده مردم، بهویژه زنان و دختران جوان، تشییع و به خاک سپرده شد. شعارهای «مرگ بر خامنهای»، «مرگ بر سپاهی» و «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونی» فضای شهر را پر کرده بود.
مردم خشمگین از کشتار روزهای ۱۳ و ۱۴ دی در ملکشاهی و ایلام شعار میدادند: «میکشم میکشم آنکه برادرم کشت». درگیری میان مردم و یگان ویژه به کشته و زخمی شدن شماری از نیروهای سرکوبگر انجامید و باقی آنان پا به فرار گذاشتند. در این درگیریها یک بانک دولتی نیز به آتش کشیده شد. شاهدان گزارش دادند که مناطقی از شهر آزاد شده است.
دانشگاهها و شهرهای دیگر؛ گسترش قیام
دوشنبهشب ۱۵ دی در تبریز، تظاهرکنندگان با شعار «ایرانی باشرفه، دی شاه و شیخ بیشرفه» مسیرهای نیرورسانی را با پرتاب کوکتل و آتش زدن سطلهای زباله مسدود کردند.
در مشهد، خیابان غیور شاهد شعار «مرگ بر ستمگر، چه شاه باشه چه رهبر» و بستن مسیر نیروهای سرکوبگر بود.
در دانشگاه بیرجند، دانشجویان شعار میدادند: «کشته ندادیم که سازش کنیم»، «میکشم میکشم آنکه برادرم کشت» و «بیشرف، بیشرف». نیروهای سرکوبگر به دانشگاه و خوابگاه دختران یورش برده و شماری از دانشجویان را بازداشت کردند.
از ساعت ۱۳ تا ۲۴ روز ۱۶ دی، قیام در دهها شهر ادامه یافت. مردم و جوانان شورشگر در شهرهایی چون اراک، سنقر، اسلامآباد غرب، اصفهان (یزدانشهر و کوشک)، شهرکرد، مشهد، نورآباد ممسنی، هفشجان، کوهدشت، ملکشاهی، جاسک، قصرشیرین، کرمانشاه، ایلام، آبدانان، ساری، مژنآباد خراسان، نیریز فارس، مهرشهر، قزوین (الوند)، دانشگاه هنر کرمان و مهاباد به مقابله با نیروهای مزدور برخاستند.
در بروجرد، شامگاه سهشنبه مردم با شعار «مرگ بر دیکتاتور» تظاهرات کردند.
در مشهد، یگان ویژه به تجمع مردم در میدان ۱۷ شهریور حمله کرد اما مردم با شعار «آزادی، آزادی» مقاومت کردند.
در اصفهان و شیراز، مردم برای آزادی بازداشتشدگان اخیر تلاش کردند و شعارهای ضدحکومتی فضا را پر کرد.
در کرمانشاه، تظاهرات شبانه به اوج رسید و جمعیت انبوهی با مأموران سرکوبگر درگیر شدند.
در شهرهای لاهیجان، قم، تبریز، بیرجند و ساری نیز شعارهای شبانه خیابانها را فرا گرفت.
ابعاد قیام
تا ساعت ۲۴ روز سهشنبه ۱۶ دی، قیام دستکم بیش از ۹۰ شهر در ۲۷ استان را دربر گرفت. حدود ۲۰ شهر برای نخستینبار به صحنه اعتراضات پیوستند؛ از جمله بروجرد، یزدانشهر، کوشک، ملکشهر و چنار اسدآباد همدان.
این گستره و شدت نشان میدهد قیام مردم ایران وارد فازی تازه شده است؛ فازی که در آن خیابان، دانشگاه، بازار و محله، همزمان به میدان نبرد با دیکتاتوری دینی بدل شدهاند. رویاروییای که در بخش بزرگی از آن، شجاعت، پیشگامی و اراده زنان نقشی محوری و تعیینکننده دارد.
