وقتی ازدواج اجباری و قوانین زن‌ستیز جان زنان را می‌گیرد
تنها در یک روز، دو زن جوان که هر دو در کودکی وادار به ازدواج شده بودند، به دست همسران خود به قتل رسیدند. قتل سوگند مشترکی، کودک‌مادر ۱۴ ساله در استان کرمان، و سپیده رئیسی، زن ۲۱ ساله باردار در استان فارس، بار دیگر توجه‌ها را به پیامدهای مرگبار کودک‌همسری در ایران، ازدواج اجباری و خشونت علیه زنان جلب کرده است. این دو جنایت، حوادثی جداگانه نیستند، بلکه بخشی از چرخه خشونتی هستند که در سایه قوانین تبعیض‌آمیز، ساختار مردسالارانه حاکم و مصونیت عملی عاملان خشونت علیه زنان تداوم یافته است.
دو قربانی کودک‌همسری در یک روز
سوگند مشترکی، دختر ۱۴ ساله اهل روستای سلطان‌آباد شهرستان ارزوئیه در استان کرمان، روز جمعه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ بر اثر ضرب و شتم شدید توسط همسرش به قتل رسید. او در ۱۳ سالگی وادار به ازدواج شده بود و تنها چند روز پیش از قتل، فرزند خود را به دنیا آورده بود.
سوگند پس از تحمل یک تصادف رانندگی در مسیر انتقال برای زایمان، از آن حادثه جان سالم به در برد اما اندکی بعد در خانه خود به دست همسرش جان باخت. متهم پس از قتل بازداشت شد و انگیزه خود را «اختلافات خانوادگی» عنوان کرد.
در همان روز، سپیده رئیسی، زن ۲۱ ساله و مادر یک کودک سه‌ساله که چهار ماه نیز باردار بود، در روستای زاغ از توابع شهرستان جهرم در استان فارس با شلیک مستقیم گلوله توسط همسرش به قتل رسید. جنین چهار ماهه او نیز در این جنایت جان باخت و مادر سپیده زخمی شد.
سپیده نیز در ۱۳ سالگی ناچار به ازدواج شده بود و سال‌ها خشونت و تهدید را تحمل کرده بود. او سرانجام برای نجات خود و فرزندش خواهان جدایی شده بود، اما همسرش در برابر چشمان مادر، خواهران و کودک سه ساله‌اش او را به قتل رساند. علی رئیسی، شوهر سپیده از اعضای سپاه پاسداران است. (رکنا، ۱۹ آبان ۱۴۰۵)
کودک‌همسری؛ مسیری که به خشونت و قتل ختم می‌شود
وجه مشترک این دو پرونده تنها قتل به دست همسر نیست. هر دو قربانی در سنین کودکی و بدون امکان تصمیم‌گیری مستقل وارد زندگی مشترک شده بودند. سوگند در ۱۳ سالگی و سپیده نیز در ۱۳ سالگی مجبور به ازدواج شدند، سنی که هنوز کودکی به شمار می‌رود.
کودک‌همسری نه یک سنت خانوادگی، بلکه شکلی از خشونت ساختاری علیه دختران است. دخترانی که در کودکی از حق تحصیل، رشد فردی و انتخاب آزادانه محروم می‌شوند، در بسیاری موارد در معرض خشونت خانگی، بارداری زودرس، وابستگی اقتصادی و حتی قتل قرار می‌گیرند.
پرونده سوگند و سپیده نمونه‌های آشکاری از این واقعیت هستند. یکی در ۱۴ سالگی، چند روز پس از مادر شدن، به قتل رسید و دیگری پس از سال‌ها تحمل خشونت و هنگام تلاش برای طلاق و رهایی از یک زندگی پرخطر، جان خود و جنینش را از دست داد.
ساختار مردسالار؛ حامی خشونت علیه زنان
این قتل‌ها تنها حاصل تصمیم فردی چند مرد نیست. آنها در بستری رخ می‌دهند که مردان را صاحب اختیار زنان می‌داند و حقوق زنان را تابع اراده پدر، شوهر یا دیگر مردان خانواده قرار می‌دهد.
در نظام حقوقی رژیم ملایان، دختران همچنان می‌توانند در سنین پایین و با مجوزهای قانونی به ازدواج وادار شوند. همین قوانین زمینه‌ساز شکل‌گیری روابطی است که در آنها دختران از همان آغاز در موقعیتی نابرابر قرار می‌گیرند. هنگامی که کودکی به جای حضور در مدرسه و بهره‌مندی از حقوق اولیه خود وارد زندگی زناشویی می‌شود، راه برای انواع خشونت و سوءاستفاده هموارتر می‌شود.
در مورد سپیده رئیسی، خواست جدایی از همسر نه به معنای دستیابی به امنیت، بلکه به جرقه‌ای برای قتل تبدیل شد. این واقعیت نشان می‌دهد که برای بسیاری از زنان ایرانی، تلاش برای خروج از یک رابطه خشونت‌آمیز خود می‌تواند با خطر جانی همراه باشد.
چرا قاتلان احساس مصونیت می‌کنند؟
بر اساس گزارش ماهانه کمیسیون زنان شورای ملی مقاومت ایران درباره قتل زنان در مهر ۱۴۰۵، تنها در یک بازه کوتاه زمانی دست‌کم چندین زن و دختر به دست همسران، پدران یا دیگر مردان خانواده کشته شدند.
این گزارش تأکید می‌کند که بسیاری از عاملان خشونت با اطمینان از ضعف حمایت‌های قانونی و مجازات‌های ناکارآمد دست به جنایت می‌زنند. در چنین شرایطی، پرسش اصلی تنها این نیست که چرا مردان مرتکب قتل می‌شوند، بلکه این است که چرا قاتلان تا این اندازه احساس امنیت و مصونیت دارند؟
موادی از قانون مجازات اسلامی که برای برخی از مرتکبان خشونت خانوادگی تخفیف یا حمایت‌های ویژه در نظر می‌گیرد، در عمل پیام روشنی به جامعه منتقل می‌کند: جان و امنیت زنان از هیچ حمایتی برخوردار نیست.
قربانیانی که نباید فراموش شوند
سوگند مشترکی تنها ۱۴ سال داشت. سپیده رئیسی تنها ۲۱ ساله بود و کودکی سه‌ساله و جنینی چهار ماهه داشت. هر دو در سن کودکی به ازدواج وادار شدند و هر دو در نهایت به دست همسرانشان کشته شدند.
این دو قتل بار دیگر نشان می‌دهد که کودک‌همسری و ازدواج اجباری صرفاً نقض حقوق کودکان نیست، بلکه می‌تواند به خشونتی مرگبار علیه زنان منجر شود. تا زمانی که قوانین تبعیض‌آمیز، فرهنگ مردسالار و مصونیت عاملان خشونت پابرجا باشد، دختران و زنان بیشتری در معرض همین سرنوشت قرار خواهند گرفت.
