در نخستین دهههای قرن چهاردهم خورشیدی، زمانی که شمار زنان راهیافته به آموزش عالی در ایران بسیار اندک بود و موانع اجتماعی و فرهنگی بسیاری بر سر راه تحصیل و فعالیت حرفهای آنان قرار داشت، صغری آزرمی با پشتکار، دانش و ارادهای کمنظیر مرزهای سنت و تبعیض را درنوردید و به نخستین زن پاتولوژیست ایران تبدیل شد.
او با تحصیل و پژوهش در ایران، آمریکا و استرالیا و پیشگامی در توسعه سیتولوژی و تشخیص زودهنگام سرطان، نهتنها در پیشرفت پزشکی ایران نقشی ماندگار ایفا کرد، بلکه به نمادی از توانایی زنان در دستیابی به عالیترین مراتب علمی و حرفهای بدل شد.
عبور از موانع نخستین
صغری آزرمی در سال ۱۲۹۳ خورشیدی (۱۹۱۴ میلادی) در اسدآباد همدان متولد شد. دوران کودکی و نوجوانی او در دورهای سپری شد که دسترسی دختران به آموزش رسمی همچنان با محدودیتهای فراوان روبهرو بود. با این حال، خانواده او برخلاف بسیاری از خانوادههای آن زمان، اهمیت ویژهای برای آموزش دختران قائل بودند و همین نگرش زمینه پیشرفت علمی او را فراهم ساخت. آزرمی تحصیلات خود را در همدان ادامه داد و پس از پایان دوره متوسطه، مدرسهای به نام اکباتان را تأسیس کرد و پنج سال به تدریس و مدیریت آن پرداخت.
او که از همان سالها به پزشکی علاقهمند بود، موفق شد بورس تحصیلی یکی از مراکز آموزشی فیلادلفیا را به دست آورد، اما به دلیل مشکلات اداری و عدم دریافت گذرنامه از این فرصت محروم شد. با این وجود، از تلاش دست نکشید و راه خود را از طریق دانشکده پزشکی دانشگاه تهران ادامه داد.
ورود یک زن به رشته پزشکی در آن دوران، خود دستاوردی مهم و کمسابقه به شمار میرفت. آزرمی در کنار تحصیلات دانشگاهی، به یادگیری زبان انگلیسی نیز پرداخت؛ مهارتی که بعدها مسیر حضور او در مراکز علمی بینالمللی را هموار کرد.
دستاوردهای برجسته در آموزش و پزشکی در عرصه جهانی
پس از پایان تحصیلات پزشکی، برای ادامه آموزشهای تخصصی راهی ایالات متحده آمریکا شد؛ اقدامی که در آن زمان برای یک زن ایرانی بسیار کمسابقه بود. او در بیمارستان زنان شیکاگو در ایالت ایلینوی به فراگیری آسیبشناسی پرداخت و با تازهترین دستاوردهای پزشکی روز جهان آشنا شد. این تجربه علمی، افقهای تازهای را پیش روی او گشود و زمینه را برای فعالیتهای تخصصی بعدیاش فراهم ساخت.
فعالیتهای علمی آزرمی به آمریکا محدود نماند. او در سال ۱۳۴۴ خورشیدی با دعوت دولت استرالیا به ملبورن رفت و در بخش پاتولوژی دانشگاه ملبورن به پژوهش و مطالعات تخصصی پرداخت. سپس دانش خود را در حوزه سیتولوژی، یا سلولشناسی، در دانشگاه جانز هاپکینز بالتیمور تکمیل کرد؛ دانشگاهی که از معتبرترین مراکز آموزش و پژوهش پزشکی جهان به شمار میرود. این دورههای علمی پیشرفته، او را به یکی از معدود متخصصان ایرانی آشنا با جدیدترین روشهای تشخیص سرطان تبدیل کرد.

تحول بنیادین در درمان سرطان در ایران
آزرمی پس از تکمیل این دورههای علمی به ایران بازگشت و فعالیتهای خود را در حوزه آسیبشناسی، سلولشناسی و مبارزه با سرطان گسترش داد. او با پیوستن به جمعیت ملی مبارزه با سرطان، بخش مهمی از دانش و تجربه بینالمللی خود را در خدمت ارتقای پزشکی کشور قرار داد و در تشخیص زودهنگام سرطان و بهبود شانس درمان بیماران نقش مؤثری ایفا کرد.
در دورانی که بسیاری از سرطانها تنها در مراحل پیشرفته شناسایی میشدند، او از جمله پزشکانی بود که بر اهمیت تشخیص زودهنگام بیماری تأکید داشت و تلاش میکرد روشهای نوین آزمایشگاهی و بررسی سلولی را در نظام پزشکی ایران گسترش دهد.
او همچنین در سال ۱۳۳۶ خورشیدی به استخدام یکی از مراکز وابسته به دانشگاه تهران درآمد و به مدت هشت سال ریاست درمانگاه آن مرکز را برعهده داشت. فعالیتهای علمی و اجرایی او در کنار پژوهشهای تخصصیاش، باعث شد نامش بهعنوان یکی از چهرههای تأثیرگذار تاریخ پزشکی ایران ثبت شود.
میراثی ماندگار
شهرت و اهمیت تاریخی صغری آزرمی بیش از هر چیز به نقشی بازمیگردد که در توسعه آسیبشناسی و سیتولوژی در ایران ایفا کرد. منابع علمی او را نخستین زن پاتولوژیست ایران و از پیشگامان گسترش مطالعات سیتولوژیک در کشور معرفی کردهاند. تلاشهای او به شناخته شدن اهمیت بررسیهای سلولی در تشخیص بیماریها، بهویژه سرطان، کمک کرد و راه را برای نسلهای بعدی متخصصان این حوزه هموار ساخت.
اما اهمیت صغری آزرمی تنها در دستاوردهای پزشکی او خلاصه نمیشود. حضور او در عرصهای که تا آن زمان عمدتاً در اختیار مردان بود، الگویی الهامبخش برای زنان ایرانی شد. او نشان داد که زنان میتوانند در بالاترین سطوح علمی، آموزشی و پژوهشی حضور داشته باشند و در پیشرفت جامعه نقشی تعیینکننده ایفا کنند. مسیری که او در نیمه نخست قرن چهاردهم خورشیدی گشود، بعدها توسط صدها زن پزشک، استاد دانشگاه، پژوهشگر و متخصص ایرانی ادامه یافت.
سرانجام این پزشک پیشگام در سال ۱۳۵۲ خورشیدی (۱۹۷۳ میلادی) بر اثر بیماری سرطان درگذشت؛ بیماریای که بخش مهمی از زندگی حرفهای خود را صرف شناخت، تشخیص و مبارزه با آن کرده بود.
با این حال، میراث علمی و اجتماعی او همچنان زنده است. نام صغری آزرمی امروز نه تنها در تاریخ پزشکی ایران، بلکه در تاریخ تلاش زنان برای دستیابی به فرصتهای برابر آموزشی و حرفهای نیز جایگاهی ماندگار دارد. او از نسل زنانی بود که با دانش، پشتکار و جسارت، محدودیتهای زمانه خود را به چالش کشیدند و راه را برای حضور گستردهتر زنان در عرصه علم و تخصص هموار ساختند.










