زندان بیرجند با تراکم شدید جمعیت، کمبود امکانات بهداشتی و درمانی، کیفیت نامناسب آب و غذا و محرومیت زندانیان از حداقل استانداردهای زندگی، به یکی از زندان‌های بدنام رژیم ملایان تبدیل شده است. در میان صدها زندانی در این زندان، شمار قابل توجهی از زنان زندانی سیاسی نگهداری می‌شوند؛ زنانی که علاوه بر شرایط غیرانسانی زندان، با فشارهای مضاعف، تهدید و ادعاهای نگران‌کننده درباره سوءاستفاده از زنان زندانی روبه‌رو هستند.
در برخی بندهای این زندان، شمار زندانیان چندین برابر ظرفیت اعلام شده است. در حالی که برخی بندها برای حدود ۹۰ نفر طراحی شده‌اند، بیش از ۳۰۰ زندانی در آنها نگهداری می‌شوند. در برخی گزارش‌ها حتی جمعیت برخی واحدهای زندان تا ۶۰۰ نفر نیز اعلام شده است. کمبود حمام و سرویس‌های بهداشتی، محدودیت هواخوری، غذای نامناسب و دسترسی ناکافی به خدمات درمانی از جمله مشکلات دائمی زندان بیرجند به شمار می‌رود.
شرایط بهداشتی نیز به همان اندازه نگران‌کننده است. وجود ساس، شپش و حتی عقرب در برخی بندها، نبود سمپاشی مؤثر و کمبود امکانات پزشکی، سلامت زندانیان را با تهدید جدی مواجه کرده است. زندانیان از کمبود پزشک، دندانپزشک، دارو و خدمات تخصصی درمانی رنج می‌برند؛ وضعیتی که برای زنان زندانی، به‌ویژه زندانیان سیاسی، پیامدهای مضاعفی به همراه دارد.
زنان زندانی سیاسی در زندان بیرجند
در میان جمعیت زندان بیرجند، شمار قابل توجهی از زنان زندانی سیاسی نگهداری می‌شوند. تکتم رفیعی، میترا قاسمی، فروغ شیخ محبوبی، ستایش هاشمی‌نسب، فاطمه صحرایی، مهدیس غلامعلی‌نژاد، هلن مختاری، زینب اسماعیلی، کبری سلیمی‌راد، افسانه هاشم‌پور، ریحانه جان‌احمدی، مبینا گنجی، زهرا آقامیر و مهدیه بومدی از جمله زنانی هستند که در این زندان به سر می‌برند.
حضور این تعداد از زنان زندانی سیاسی در زندانی با چنین شرایطی، نگرانی‌ها درباره وضعیت آنان را افزایش داده است. زنان زندانی سیاسی نه تنها از آزادی محروم هستند، بلکه با شرایطی روبه‌رو هستند که سلامت جسمی و روانی آنان را نیز در معرض خطر قرار می‌دهد. گزارش‌های متعدد از اعمال فشار بر زندانیان سیاسی، تهدید آنان در صورت اعتراض به وضعیت زندان و محدودیت در دسترسی به خدمات درمانی حکایت دارد.
اتهام‌های سنگین درباره سوءاستفاده از زنان زندانی
در کنار شرایط غیرانسانی زندان، اتهام‌های نگران‌کننده‌ای نیز درباره رفتار برخی مسئولان قضایی و عوامل زندان مطرح شده است.
نام حسن صیاد، بازپرس شعبه هفتم، و جواد معاونی بمرود، قاضی، در ارتباط با اتهام‌های مربوط به سوءاستفاده از زنان زندانی و ایجاد شبکه‌هایی برای صیغه موقت برخی زندانیان زن با جرایم اجتماعی مطرح شده است.
همچنین اتهام‌هایی درباره تحت فشار قرار گرفتن برخی زنان زندانی، به‌ویژه زندانیان جرایم مواد مخدر، و سوءاستفاده از موقعیت آسیب‌پذیر آنان مطرح شده است. در این گزارش‌ها از نقش برخی مأموران و عوامل زندان در ایجاد شرایطی سخن گفته می‌شود که زنان زندانی را در برابر اجبار و سوءاستفاده قرار می‌دهد.
اگرچه این اتهام‌ها نیازمند تحقیق مستقل و دسترسی به سازوکارهای شفاف برای رسیدگی هستند، اما نفس طرح چنین مواردی بار دیگر وضعیت زنان زندانی در زندان‌های رژیم ملایان را زیر سؤال می‌برد.
مسئولان زندان و مسئولیت شرایط موجود
مدیریت زندان بیرجند بر عهده محمد ساجدی، رئیس زندان، و محمدرضا زنگویی، معاون او است. همچنین جعفری به عنوان قاضی ناظر زندان، محمود شراکندی به عنوان مسئول حفاظت و فردی با نام خانوادگی رضایی به عنوان مسئول حراست فعالیت دارند.
سال‌هاست وضعیت زندان بیرجند به دلیل تراکم شدید زندانیان، کمبود امکانات، وضعیت نامناسب بهداشتی و فشار بر زندانیان مورد انتقاد قرار دارد. با وجود این، شرایط همچنان به قوت خود باقی مانده و اکنون اتهام‌های تازه درباره فساد و سوءاستفاده نیز به نگرانی‌های موجود افزوده است.
زندان بیرجند؛ نمونه‌ای از وضعیت زنان در زندان‌های رژیم ملایان
آنچه در زندان بیرجند جریان دارد تنها به کمبود امکانات یا ازدحام زندانیان محدود نمی‌شود. زنان زندانی سیاسی در شرایطی نگهداری می‌شوند که هم‌زمان با محرومیت از آزادی، با فشارهای مستمر، محرومیت از خدمات درمانی، شرایط نامناسب بهداشتی و نگرانی از سوءاستفاده و نقض حقوق خود روبه‌رو هستند.
طرح اتهام‌هایی درباره فساد و سوءاستفاده از زنان زندانی در کنار شرایط غیرانسانی نگهداری، بار دیگر ضرورت توجه نهادهای بین‌المللی مدافع حقوق زنان و حقوق بشر به وضعیت زندان‌های رژیم ملایان را برجسته می‌کند. برای زنان زندانی در بیرجند، مسئله تنها گذراندن دوران حبس نیست؛ آنان در محیطی نگهداری می‌شوند که کرامت انسانی، سلامت و امنیتشان هر روز با تهدیدهای جدی مواجه است.
