خاطرات زندان اعظم حاجحیدری از کتاب بهای انسانبودن – قسمت پنجم
بازجو یا خانواده شکنجهگر: در پنجمین شماره از خاطرات زندان اعظم حاج حیدری که در کتاب بهای انسانبودن منتشر شده است، نویسنده از انتقال به زندان اوین و شرایط وخامتبار آنجا و نیز از پسرعموی پاسدارش ابوالفضل حاجحیدری که مسئول وقت زندان و معروف به «حسنی» بوده است مینویسد.
اعظم در آن زمان یک معلم جوان ۲۲ – ۲۳ ساله بود که قدم در مسیر مبارزه گذاشته بود. او به مدت ۵ سال در زندانهای دادگستری موقت، اوین، قزلحصار وگوهردشت به سر برد و توسط پاسداران خمینی تحت شکنجههای وحشیانه قرار گرفت.
انتقال به زندان اوین
سرانجام در یکی از روزهای اوایل شهریور، من و خواهرم مهین را که در وضعیت جسمی وخیمی بود، از آن جا بردند و به داخل یک خودرو انداختند. آنها با پتو سر و بدنمان را به نحوی پوشاندند که هیچ دیدی به بیرون نداشته باشیم و به اینصورت ما را به اوین منتقل کردند و مستقیم به شعبه بازجویی بردند. آنروز تا نیمهشب در شعبه منتظر بازجویی بودیم.
بعد از ساعتها انتظار یک بازجویی اولیه از ما کردند و اسم و مشخصاتمان را گرفتند و به بند ۲۴۰ اوین منتقل کردند. این بند، از سه اتاق تشکیل شده بود. یک اتاق آن مربوط به سلطنتطلبها بود که از همهگونه امکاناتی که یک زندانی میتواند داشته باشد، برخوردار بودند. با پاسدارهای بند دوست بودند و هر چه میخواستند برایشان تهیه میکردند.
دو اتاق دیگر مربوط به سایر زندانیان بود که ۷۰ درصدآنهارا دانشآموزان و دانشجویان و ۳۰ درصد بقیه را اقشاری از قبیل معلمان، پزشکان، پرستاران، کارمندان و… تشکیل می دادند. در هر اتاق، که ابعاد آن ۵ در ۳ بود ۵۰ تا ۷۰ نفر را جا داده بودند که بهشدت درهم فشرده شده بودند، اما زندانیان را بهجای دیگری منتقل نمیکردند.
سه دانش آموز خردسال در بند زنان
در این بند سه دانشآموز خردسال هم داشتیم که اسامی کوچکشان به یادم مانده است. فرزانه ۱۱ ساله، فروغ ۱۲ ساله و زهرا ۱۵ ساله که جرمشان هواداری از مجاهدین بود، اما بهطور واقعی این بچهها به گروگان گرفته شده بودند تا برادر یا خواهر یا پدر و مادرشان خودشان را تسلیم کنند.
فرزانه و فروغ آنقدر کوچک بودند که موقع بازجویی خوابشان میبرد یا مواقعی که پاسداران بهمنظور تنبیه در اتاق را میبستند و اجازه نمیدادند که به دستشویی برویم، این بچهها طاقت نمیآوردند و خودشان را خیس میکردند.
مثلا ًروز ۵ مهر داخل زندان این خبر پیچید که مجاهدین و تظاهرکنندگان به زندان اوین حمله کردهاند. در واکنش به این خبر، زندانبانها درهای سلولها را بستند و به مدت سه روز اجازه ندادند هیچ کس حتی برای دستشویی رفتن و وضو گرفتن هم بیرون برود. در یک اتاق ۵ در ۳ که ۵۵ نفر در آن کنسرو شده بودند، برای این سه دختر خردسال که نمیتوانستند خودشان را کنترل
کنند، چکار میتوانستیم بکنیم؟ بهناچار موکت گوشه اتاق را بالا زدیم و یک پیت حلبی را که ظرف پنیر بود، برای استفاده آنها در آنجا گذاشتیم.
پس از آنها البته برخی افراد دیگر هم که نیاز به رفتن به دستشویی داشتند، ناگزیر به استفاده از آن امکان شدند. بعد از سه روز دیگر بوی تعفن در سلول قابل تحمل نبود. تا سرانجام با درخواستهای مکرر که بهای آن هم کتکخوردنها و بازجوییهای متعدد بود، در اتاقها را باز کردند و به ما اجازه رفتن به دستشویی دادند.
یک پاسدار زن به نام علیزاده که مسئول بند بود و بغض و کینه عجیبی نسبت به مجاهدین داشت، این دختران کوچک را مورد بدترین و شرمآورترین فحشها و اهانتها قرار می داد. آنها را کتک میزد و میگفت حقتان است! امام گفته جان و مال و ناموس منافقین حلال است و من از هرچه که به سر شما بیاید، ککم هم نمیگزد. همه شما را از دم باید کشت. شما دارید اضافه زندگی میکنید.
این اعتقاد همه دستپروردگان خمینی بود. هم چنانکه زهرای ۱۵ ساله را بعد از ۶ ماه فشار و شکنجه، به دلیل اینکه گفت من مجاهدم و حرف آخوند گیلانی جلاد را قبول نکرد که تکرار کند «من منافق هستم» در سحرگاه ۲۱ شهریور سال ۶۰ در اوین به جوخه اعدام سپردند و خبر آن را صبح همان روز در رادیو اعلام کردند.
از سرنوشت فرزانه و فروغ که مدتی بعد، از آن اتاق به جای دیگری منتقل شدند، خبری ندارم. اما تعجب نمیکنم اگر آنها را اعدام کرده باشند، زیرا همین گیلانی جنایتکار در یک برنامه رادیو و تلویزیونی علنی و رودر روی میلیونها نفر، در پاسخ به اعتراضهایی که علیه اعدام کودکان ۱۳- ۱۲ ساله شده بود، به صراحت گفت: اگر دختر ۹سال قمری و پسر ۱۵ سال قمری
داشته باشند، بالغ محسوب میشوند و میتوان آنها را اعدام کرد.
بیماریهای پوستی و آب سرد برای استحمام
وقتی به اوین منتقل شدم با توجه به اینکه به شدت به قارچ مبتلا بودم، همبندهایم در تلاش بودند که من بتوانم روزانه یکبار حتی با آب سرد هم که شده حمام کنم تا این بیماری سریعتر خوب شود، چون آبگرم هفتهیی یک بار به مدت ۱۰ دقیقه جریان داشت و ما معمولاً سعی میکردیم بچههایی را که وضعیت پاهایشان در اثر شکنجه خیلی وخیم بود و آب سرد باعث
عفونت و شدت درد میشد، در این فاصله به حمام بفرستیم. بقیه بچهها در آن هوای سرد کوهستانی اوین با آب سرد حمام میکردند. وقتی این موضوع را با «حسنی» مسئول زندان اوین مطرح کردیم، او جواب داد بروید خدا را شکر کنید، اگر زیاد اعتراض کنید همین را هم قطع میکنیم.
برادروپسرعموهای شکنجهگر
حالا که بحث «حسنی» جنایتکار به میان آمد، بگذارید همین جا توضیح بدهم که او پسرعموی من است و نام اصلیش «ابوالفضل حاج حیدری» است. او خواهرزاده «عسکر اولادی» و نوچه او محسوب میشود و در زمان شاه همراه او و لاجوردی چند سالی زندانی بود و همراه عسکر اولادی و کروبی و سایر همپالکیهایشان توسط شاه عفو شدند. آنها هم متقابلاً در برابر دوربین تلویزیون به طور جمعی فریاد «سپاس شاهنشاها!» سردادند و آزاد شدند. آنها برای آزادشدن به ساواک تعهد داده بودند که مبارزه خود علیه مجاهدین را بهطور مؤثرتری دنبال کنند.
ابوالفضل روی برادر خودش، عزیز حاجحیدری و برادر بزرگتر من محمد حاجحیدری تأثیر و نفوذ داشت و آنها را همراه خود به دادستانی و زندان اوین برد. ابوالفضل با نام حسنی چهره علنی زندان بود. اما عزیز و محمد از بازجوها و شکنجهگرانی بودند که با اسم مستعار و نقاب بازجویی و شکنجه میکردند.
گاهی که مرا برای بازجویی میبردند، من میفهمیدم که بازجوی اصلی و آن که بالای سرم ایستاده، عزیز یا محمد است. چون از نوع سؤالها مشخص بود که بازجو اطلاعات ریز خانوادگی دارد. یک بار برای اینکه مطمئن شوم، در موقعیتی که مناسب تشخیص دادم، چشمبندم را بالا زدم و به چشم خودم عزیز جنایتکار را دیدم، او هم مرا دید و من بهخاطر بالا زدن چشمبند و دیدن او، یک هفته تمام شلاق خوردم و به سختی شکنجه شدم.
از شهریور سال ۶۰ به بعد دستگیریها خیلی زیاد شده بود و تراکم بندهای اوین به بالاترین حد رسیده بود. در هر بند چندین برابر ظرفیت واقعیش زندانی ریخته بودند. به طوری که دیگر جای اضافه کردن زندانی نداشت و به طور واقعی در حال خفگی بودیم. به ناچار بند را عوض کردند و ما را به بند جدیدی بردند که آنجا هم اسمش ۲۴۰ بود.
طبق معمول بندهای اوین آن جا هم دو طبقه بود. من به بند بالا رفتم و خواهرم مهین به بند پایین، و از هم جدا شدیم. هر طبقه بندهای اوین معمولاً شش اتاق داشت. برای درک شرایط بند سهاتاقه خوب است اشاره کنم که با زندانیان بند سهاتاقه تمام این ۱۲ اتاق بند پر شده بودند. بعد از انتقال ما، بند سابق تبدیل به بهداری شد.
وقتی به بند جدید منتقل شدیم، یک روز مسئول بند اعلام کرد هیأتی شامل مسئول زندان و همراهانش برای بازدید میآیند. همه در اتاقهایمان نشستیم. من در اتاق یک نشسته بودم که حسنی، مسئول زندان، از اعضای این هیأت، سرش را داخل اتاق کرد. دیگر هر شک و شبههیی در مورد شکنجهگر بودن او داشتم برطرف شد و برایم اثبات شد که او همان پسرعموی جنایتکارم است. از دیدنش « ابوالفضل» تکان خوردم و از اینکه اسم فامیلم با این جلاد یکی است، چندشم شد. اگر چه هرگز هیچ
سنخیتی با آنها نداشتم و همواره، حتی قبل از اینکه هوادار مجاهدین بشوم، به علت فرهنگ و مناسبات ارتجاعی و فاسدشان، از آنها فاصله میگرفتم.
او وقیحانه چشم در چشم من دوخت و سؤال کرد تو کی هستی؟ من هم به او نگاه کردم و جواب ندادم. برای دومین بار سؤال کرد. گفتم، اعظم حاجحیدری! با نگاه وقیحانهاش مرا برانداز کرد و با خنده کریهی پرسید، چکاره هستی؟ جوابش را ندادم. دو مرتبه دیگر تکرار کرد، اما من خیره به او نگاه کردم و جوابش را ندادم.
بچهها به این مزدور گفتند ما مشکل آب حمام داریم، هوا خیلی سرد است و آب گرم نمیشود. او با همان خنده کریه گفت، خدا را شکر کنید که همین آب هم هست! و به همین ترتیب سؤالها و اعتراضهای بچهها را در مورد ابتداییترین نیازهای بهداشتی و غذایی با تمسخر و دلقکبازی و حرفهای بیربط بیجواب گذاشت.










