فانیلایو رنسوم-کوتی (۲۵ اکتبر ۱۹۰۰- ۱۳ آوریل ۱۹۷۸ ) آموزگار، فعال سیاسی و مدافع حقوق زنان اهل نیجریه بود که با مبارزه بیامان علیه استعمار و پدرسالاری، نقشی کلیدی در شکلگیری نیجریه مدرن ایفا کرد. او که به «شیر زن لسابی» شهرت داشت، نخستین دانشآموز دختر دبیرستان گرامر آبهاوکوتا بود و بعدها به عنوان معلم، مدافع پرشور آموزش برای دختران شد.
در دهه ۱۹۴۰، فانیلایو رنسوم-کوتی اتحادیه زنان آبهاوکوتا را بنیان نهاد که یکی از نیرومندترین جنبشهای مردمی آن زمان بود. این اتحادیه هزاران زن بازار را علیه مالیاتهای ناعادلانه تحمیلشده توسط حکومت استعماری بریتانیا و حاکمان سنتی بسیج کرد. رهبری قاطع او منجر به کنارهگیری موقت آلاکه آبهاوکوتا شد و نقطه عطفی در تاریخ مشارکت سیاسی زنان نیجریه پدید آورد.
فانیلایو رنسوم-کوتی که منتقد صریح استعمار بود، به کشورهای مختلفی از جمله شوروی، چین و اروپای شرقی سفر کرد و به عنوان اندیشمندی پانآفریقایی و سوسیالیست شناخته شد. این فعالیتها باعث شد مقامهای بریتانیایی او را «تهدیدی کمونیستی» بنامند، اما او هرگز از مبارزه دست نکشید. رنسوم-کوتی از بنیانگذاران اتحادیه زنان نیجریه و فدراسیون انجمنهای زنان نیجریه بود؛ نهادهایی که پایهگذار جنبشهای فمینیستی و حقوق مدنی آینده کشور شدند.
فانیلایو رنسوم-کوتی مادر هنرمند موسیقی
فانیلایو همچنین مادر هنرمند نامدار موسیقی آفروبیت، فِلا کوتـی بود و نقش ژرفی در شکلگیری دیدگاههای سیاسی او داشت. زندگیاش نماد مقاومت، آموزش و توانمندسازی بود و میراث او همچنان الهامبخش مبارزان راه برابری و عدالت در آفریقاست.
