زندان فردیس کرج، که با نام زندان کچویی یا ندامتگاه فردیس نیز شناخته می‌شود، در منطقه حسین‌آباد فردیس در استان البرز قرار دارد. این زندان دارای چهار بند و هفت سالن است و بیش از هزار زندانی را در خود جای داده است. پنج سالن آن برای نگهداری عمومی زندانیان مورد استفاده قرار می‌گیرد و زنان با اتهامات، احکام و وضعیت‌های قضایی متفاوت در کنار یکدیگر نگهداری می‌شوند.
ازدحام جمعیت و نبود تفکیک مناسب میان زندانیان
در بند زنان زندان فردیس، زندانیان با شرایط و سوابق گوناگون در محیطی مشترک نگهداری می‌شوند. زنان متهم یا محکوم به جرایم خشن، زندانیان سیاسی و امنیتی، افراد دارای حبس‌های طولانی‌مدت و همچنین بازداشت‌شدگان تازه‌وارد ممکن است در یک سالن اسکان داده شوند. در این زندان تفکیک مشخصی بر اساس نوع اتهام، وضعیت قضایی، سن، سابقه کیفری یا نیازهای حفاظتی مشاهده نمی‌شود.
یکی از بخش‌های زندان با عنوان «مهدکودک» شناخته می‌شود که دختران زندانی زیر ۱۸ سال و همچنین زنان زندانی دارای فرزند در آن نگهداری می‌شوند.
سالن‌های زندان عموماً بین ۴۰ تا ۵۰ متر مساحت دارند و سالن شماره پنج با حدود ۷۵ متر، بزرگ‌ترین و در عین حال پرجمعیت‌ترین بخش زندان به شمار می‌رود. شمار زندانیان این سالن با ورود و جابه‌جایی افراد تغییر می‌کند و گاه از ۷۰ نفر نیز فراتر می‌رود.
در حالی که هر سالن تنها به سه حمام و سرویس بهداشتی مجهز است، جمعیت بالای زندانیان باعث شده امکانات موجود پاسخگوی نیازهای روزمره آنان نباشد. محدود بودن فضای فیزیکی، حتی بدون در نظر گرفتن تخت‌ها، وسایل شخصی، مسیرهای رفت‌وآمد و بخش‌های خدماتی، موجب شده فضای قابل استفاده برای هر زندانی بسیار اندک باشد.
کمبود امکانات خواب نیز از دیگر مشکلات این بند است. در سالن پنج پدیده کف‌خوابی به‌طور گسترده مشاهده می‌شود و برای همه زندانیان تخت، تشک، بالش یا پتو فراهم نیست.
کمبود امکانات و شرایط دشوار زندگی روزمره
بخشی از وسایل خواب موجود در زندان، فرسوده و کهنه هستند. پتوهای مورد استفاده زندانیان، زبر و مستهلک شده‌اند و همان تعداد محدود نیز در اختیار همه افراد قرار نمی‌گیرد.
در روزهای گرم سال و در شرایطی که قطعی برق به دفعات رخ می‌دهد، زندانیان با محدودیت‌هایی در نوع پوشش مواجه هستند. زنان اجازه استفاده از شلوارک یا لباس‌های آستین‌حلقه‌ای ندارند و موظف‌اند از لباس‌های بلند و شلوارهای گشاد استفاده کنند. این محدودیت‌ها در محیطی کاملاً زنانه و فاقد تهویه مناسب، تحمل گرمای شدید را دشوارتر می‌کند.
مشکلات بهداشتی و اختلال در خدمات عمومی
قطع مکرر آب و برق از مشکلات مستمر زندان فردیس است. برق زندان تقریباً هر روز قطع می‌شود و مسئولان در زمان خاموشی، ژنراتورها را به منظور صرفه‌جویی روشن نمی‌کنند. در نتیجه، سیستم‌های سرمایشی از کار می‌افتند و زنان زندانی در سالن‌های پرازدحام با گرمای شدید مواجه می‌شوند.
در چنین شرایطی، بی‌حالی، سرگیجه و نشانه‌های گرمازدگی در میان زندانیان به‌ویژه در فصل تابستان گزارش شده است. از سوی دیگر، قطع آب امکان استحمام، نظافت محیط، شست‌وشوی لباس‌ها و استفاده بهداشتی از سرویس‌ها را با اختلال روبه‌رو می‌کند.
کمبود اقلام بهداشتی از دیگر مشکلات این زندان است و گزارش‌ها از شیوع شپش در میان زندانیان حکایت دارد.
در تابستان امسال نیز فاضلاب به سطح محوطه هواخوری بند زنان نفوذ کرد و بخش وسیعی از این فضا را فرا گرفت. بوی شدید نامطبوع، آلودگی محیط و افزایش حشرات موجب شد استفاده از هواخوری برای بسیاری از زندانیان عملاً امکان‌پذیر نباشد.
پس از اعتراض زندانیان بند یک نسبت به شرایط غیربهداشتی، مسئولان زندان کمبود بودجه را مطرح کرده و انجام تعمیرات را به کمک احتمالی خیرین موکول کردند.
سالن قرنطینه و گسترش مشکلات بهداشتی
سالن شماره پنج علاوه بر آنکه پرجمعیت‌ترین بخش زندان محسوب می‌شود، به عنوان قرنطینه و محل پذیرش زندانیان جدید نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
افراد تازه‌وارد چند روز در این سالن نگهداری می‌شوند و در صورتی که علائمی از بیماری‌هایی مانند هپاتیت، بیماریهای پوستی یا وابستگی به مواد مخدر در آنان تشخیص داده نشود، به سایر سالن‌ها انتقال می‌یابند.
با این حال، ازدحام جمعیت و حضور طولانی‌مدت زندانیان بیمار باعث شده این بخش خود به محلی برای انتقال شپش و بیماریهای واگیردار تبدیل شود. کمبود فضا، نبود تهویه کافی، محدودیت امکانات بهداشتی، فقدان لباس و ملحفه پاکیزه و نبود ارزیابی پزشکی مؤثر از جمله مشکلات این سالن عنوان شده است.
همچنین زندانیانی که دوران محکومیت طولانی دارند در کنار تازه‌واردان در همین سالن نگهداری می‌شوند؛ وضعیتی که نشان می‌دهد سالن پنج تنها کارکرد قرنطینه موقت ندارد و بخشی از جمعیت عمومی زندان را نیز در خود جای داده است.
کیفیت پایین غذا و دشواری تأمین نیازهای اولیه
کیفیت غذای ارائه‌شده به زندانیان در زندان فردیس پایین توصیف شده است. به گفته زندانیان، حبوبات و برخی مواد غذایی گاهی به‌صورت نیم‌پز یا نپخته توزیع می‌شوند. همچنین در مواردی وجود ته‌سیگار، مو، مورچه یا بقایای حشرات در غذا مشاهده شده است.
مسئولان زندان با استناد به کمبود بودجه، توزیع نان را نیز متوقف کرده‌اند. علاوه بر این، وسایلی مانند قاشق، چنگال، بشقاب و لیوان در اختیار زندانیان قرار نمی‌گیرد و آنان ناچارند این اقلام را از فروشگاه زندان تهیه کنند.
بسیاری از زنان زندانی با محدودیت مالی روبه‌رو هستند و موجودی اندکی در حساب خود دارند. در نتیجه، برخی از آنان برای تأمین هزینه‌های اولیه روزمره، به‌صورت مشترک از امکانات و منابع مالی استفاده می‌کنند. این شیوه به بخشی از زندگی روزمره زندانیان تبدیل شده است. در این میان، زندانیانی که از خانواده‌های کم‌درآمد برخوردارند، حمایت بیرونی محدودی دارند یا امکان ارتباط منظم با خانواده برایشان فراهم نیست، با دشواری‌های بیشتری مواجه می‌شوند.
هشدار نسبت به شرایط غیرانسانی در بند زنان زندان فردیس کرج
پیش از این در پی گزارش‌ها درباره وضعیت بهداشتی بند زنان زندان فردیس کمیسیون زنان شورای ملی مقاومت ایران طی اطلاعیه‌ای خاطرنشان کرده بود: «هدف دژخیمان از ایجاد این وضعیت فاجعه‌بار و ضدانسانی و بیماریهای ناشی از آن، شکنجه و فشار مضاعف برای درهم شکستن مقاومت زندانیان است. به خصوص که در سالن ۱ علاوه بر زندانیان جرائم عمومی، شماری از زندانیان سیاسی از جمله معصومه صنوبری، عاطفه حسنی و فاطمه نادی دستگیردی، از هواداران سازمان مجاهدین خلق ایران، محبوس هستند.»
در این اطلاعیه همچنین تأکید شده است:
«مقاومت ایران گزارشگر ویژه خشونت علیه زنان و گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران را به اقدام فوری برای رسیدگی به وضعیت وخیم زندان فردیس کرج و نجات جان عموم زندانیان شامل زنان زندانی سیاسی که در شرایطی غیرانسانی نگهداری می‌شوند، فرا می‌خواند.»
