زندان مرکزی تبریز که به زندان تبریز شهرت دارد در انتهای بلوار ۲۹ بهمن در شهر تبریز، مرکز استان آذربایجان شرقی واقع شده است. این زندان به رفتار سختگیرانه و غیرانسانی با زندانیان شهرت دارد.
این گزارش بر اساس مشاهدات یک زندانی سیاسی سابق که از تیر ۱۳۹۷ تا فروردین ۱۳۹۹ در بند زنان زندان تبریز محبوس بوده، تهیه شده است و جزئیات دقیقی از نقض شدید حقوق بشر در این زندان ارائه میدهد. به دلیل مسائل امنیتی، هویت نویسنده گزارش محفوظ است، اما این جزئیات تصویر نگرانکنندهای از زندگی زنان محبوس در این زندان را آشکار میسازد.
پیشینه تاریخی و موقعیت مکانی
زندان تبریز در ساختمانی قرار دارد که به دوران پهلوی، دوران پیش از انقلاب ایران، بازمیگردد. بند زنان در طبقهای قرار دارد که شامل یک سالن است و دفتر نگهبانان نیز در همانجا قرار دارد. زیرساختهای زندان تبریز با توجه به قدمت آن، تنگ و محصور است و احساس زندانی بودن را تشدید میکند.
مدیریت زندان و سوءاستفادهها
بند زنان تحت نظارت زنی به نام اورنگی بود که به رفتارهای خشونتآمیز و تهدیدآمیز شهرت داشت. او یک بار به یکی از زندانیان گفت: «اگر فتوای آقا [علی خامنهای، ولی فقیه ملایان] را داشتم، همین جا تو را با چاقو تکهتکه میکردم!» این جمله تنها یکی از نمودهای خشونت و سرکوبی است که زنان محبوس در این زندان با آن مواجه بودند. همچنین فرد دیگری به نام محمودی، رئیس کل زندان بود.
جمعیت زندانیان و شرایط زندگی
زنان محبوس در زندان تبریز در اتاق هایی با جمعیت متراکم نگهداری میشدند و تعداد زندانیان در این بند بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر متغیر بود. زندانیان بدون تفکیک جرائم، از جمله زندانیان سیاسی و زندانیان جرائم اجتماعی مانند سرقت، خودفروشی و قاچاق مواد مخدر در کنار یکدیگر نگهداری میشدند. اکثر این زنان از اقشار ضعیف جامعه بودند.
با افزایش تعداد زندانیان، منابع و امکانات موجود نیز به شدت محدود شد. بسیاری از زندانیان به دلیل کمبود تخت مجبور بودند کف زمین بخوابند. ازدحام و کمبود امکانات به بحرانی در این بند تبدیل شده بود.
زندانیان نوجوان و سیاسی
کانون اصلاح و تربیت، محلی بود که زندانیان زیر ۱۸ سال و زندانیان سیاسی که از ارتباط با دیگران محروم بودند، در آنجا نگهداری میشدند. این شامل زندانیانی بود که در جریان اعتراضات گسترده آبان ۱۳۹۸ دستگیر شده بودند.
ارتباطات و بهداشت
در این زندان، تنها چهار دستگاه تلفن برای ۱۰۰ تا ۱۵۰ زندانی وجود داشت که به هیچ وجه کافی نبود و زندانیان مجبور بودند برای تماس با خانوادههایشان نوبت بگیرند و مدت طولانی در صف منتظر بمانند.
وضعیت بهداشت در زندان به شدت نگرانکننده بود. تنها پنج حمام برای بیش از ۱۰۰ زن وجود داشت و اغلب با کمبود آب گرم مواجه بودند. عدم رعایت بهداشت، شرایط را برای شیوع بیماریها و وجود حشرات موذی فراهم کرده بود. به هر زندانی تنها مقدار کمی مواد شوینده داده میشد که برای نیازهای ماهانه کافی نبود.
دسترسی محدود به نیازهای اولیه
فروشگاه بند تنها چند ساعت در روز باز بود و امکان خرید تنها برای زندانیانی بود که از خانوادههایشان پول دریافت میکردند. زندانیان برای خرید میوه و سایر اقلام ضروری باید ساعتهای طولانی در صف انتظار میکشیدند.
تغذیه و مراقبتهای بهداشتی
وضعیت تغذیه زندانیان بسیار نامناسب بود. غذای زندان عمدتاً شامل برنج بیکیفیت با مقدار کمی خورش و یا عدسی برای شام بود که به هیچ وجه نیازهای غذایی زنان را تامین نمیکرد. زندانیان مجبور بودند از سهمیه نان برای رفع گرسنگی خود استفاده کنند که باعث افزایش غیرطبیعی وزن آنها میشد.
وضعیت مراقبتهای بهداشتی در زندان بحرانی بود. زندانیان اجازه نگهداری داروهایشان را نداشتند و مجبور بودند برای دریافت داروهای ضروری خود، در صفهای طولانی منتظر بمانند که این وضعیت باعث تشدید بیماریهای مختلف در میان زنان زندانی شده بود.
سلامت روانی و کار اجباری
وضعیت سلامت روانی بسیاری از زنان در زندان به شدت وخیم بود و تعداد زیادی از آنان اقدام به خودزنی کرده بودند. در پاسخ به این مسئله، مسئولین زندان استفاده از اشیاء تیز را ممنوع کرده بودند و زندانیان مجبور بودند از لیوانهای پلاستیکی و فلاسکهای فلزی استفاده کنند تا از خودزنی بیشتر جلوگیری شود. این اقدامات خودزنی نشاندهنده عمق افسردگی و ناامیدی در میان زنان زندانی بود.
علاوه بر شرایط سخت زندگی، زنان زندانی مجبور به انجام کارهای سنگین قالیبافی بودند. با وجود سختی کار، مبلغ ناچیزی به حساب آنان واریز میشد، در حالی که سود اصلی از فروش این قالیها نصیب مسئولین زندان میشد.
شرایط زندان تبریز در بازه زمانی تیر ۱۳۹۷ تا فروردین ۱۳۹۹ نمونه ای از سوءاستفادههای سیستماتیک و نقض گسترده حقوق بشر در زندان های رژیم ایران است. فقدان مراقبتهای پزشکی، تغذیه ناکافی، ازدحام بیش از حد، کار اجباری و سوءاستفادههای روانی، تصویر تیره ای از زندگی زنان محبوس در زندان تبریز ارائه میدهد. این گزارش ضرورت توجه و مداخله بین المللی برای رسیدگی و تحقیق درباره نقض حقوق بشر در زندان های ایران را مورد تأکید قرار می دهد.
