زنان بیوه در ایران – مقدمه: در ساختار سیاسی و حقوقی حاکم بر ایران، زن ستیزی و تبعیض جنسیتی به عنوان یک اصل نهادینه شده، ساختار خانواده و اجتماع را تحت تأثیر قرار داده است. در این میان، زنان بیوه و سرپرست خانوار یکی از آسیبپذیرترین لایههای جامعه هستند که به ناگاه پس از فقدان همسر، در خلاء حمایتی دولت و هجمه قوانین قرونوسطایی رژیم، رها میشوند. این مقاله به بررسی ابعاد حقوقی و آمارهای متناقض بحران زنان بیوه در ایران میپردازد.
قوانین تبعیضآمیز و حذف روز جهانی زنان بیوه در ایران
در نظام حاکم بر ایران، زنان بهعنوان سرپرست خانواده به رسمیت شناخته نمیشوند. زنی که بیوه میشود به ناگاه، علاوه بر تمام بار روانی، با مجموعهای از چالشهای اقتصادی، اجتماعی و حقوقی مواجه میگردد؛ تا جایی که بیوه بودن به عنوان یک «مصیبت اجتماعی» تلقی میشود. این زنان اغلب به حاشیه رانده شده و از مشارکت اجتماعی محروم میمانند.
زنان بیوه با موانع قانونی متعدد از جمله در زمینه ارث، حضانت فرزندان، مالکیت و بیمه مواجه هستند. قوانین حکومتی غالباً به نفع مردان تدوین شده و زنان بیوه قربانی این رویکرد زنستیزانه میشوند. حکومت حتی روز جهانی زنان بیوه را در تقویمهای رسمی خود به رسمیت نمیشناسد.
آمار متناقض و نبود شفافیت در ارقام حکومتی
رژیم آخوندی همواره از انتشار آمار شفاف در حوزههای آسیبهای اجتماعی هراس دارد. نگاهی به رسانههای داخلی، عمق آشفتگی در آمارهای مربوط به زنان بیوه در ایران را نشان میدهد:
- به گزارش روزنامه جهان صنعت (۳۱ شهریور ۱۳۹۹)، حدود ۵.۱ میلیون زن بیوه یا مطلقه در ایران وجود دارد. این در حالی است که پیشتر، روزنامه شرق (۱۳ تیر ۱۳۹۰) این تعداد را ۶ میلیون اعلام کرده بود.
- طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران، این رقم ۱.۸۹ میلیون نفر (۶ برابر مردان بیوه) اعلام شده بود.
- در یک آمار تکاندهنده دیگر در سال ۱۳۹۶، وجود تنها ۱۵,۰۰۰ دختر بیوه زیر ۱۵ سال (قربانیان کودکهمسری) در کشور گزارش شد.
بحران ۶ میلیون زنان سرپرست خانوار
سایت دنیای اقتصاد در تاریخ ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۴، آمار کل زنان سرپرست خانوار را بیش از ۶ میلیون نفر اعلام کرد که نیمی از آنها فاقد هرگونه بیمه و حمایت درمانی یا بازنشستگی هستند. این گروه، علاوه بر اداره زندگی خانوادگی، از حداقل حمایتهای اجتماعی نیز محرومند و در معرض خشونتهای پنهان، فقر مطلق و وابستگی قرار دارند.
شرایط اجتماعی، فرهنگی و سلب حق حضانت
طبق گزارش روزنامه اعتماد (۲ تیر ۱۳۹۷)، بیش از ۹۰٪ زنان بیوه به دلیل فشارهای اجتماعی، فرهنگی و خانوادگی ازدواج مجدد نمیکنند. یکی از اصلیترین دلایل این امر، قوانین حکومتی رژیم است که در صورت ازدواج مجدد زن، حق حضانت کودکان را به طور کامل از مادر سلب کرده و به جد پدری یا اعضای خانواده همسر متوفی واگذار میکند؛ مادری که بین آینده خود و فرزندانش، ناچار به انتخاب انزوا میشود.
