همزمان با تشدید سرکوب اعتراضات مردمی، گزارشهای دریافتی درباره وضعیت بازداشت شدگان قیام سراسری حاکی از اعمال فشار سیستماتیک و نقض گسترده و سازمانیافته حقوق اولیه آنان است.
نگهداری انبوه بازداشتیها بدون حداقل استانداردهای انسانی، حبس در بندهای ایزوله بدون امکان تماس با خانواده یا دسترسی به وکیل، ثبتنشدن اسامی بازداشت شدگان در سامانههای رسمی و محرومیت مجروحان از رسیدگی درمانی، از جمله بارزترین موارد این نقضها به شمار میرود.
در بسیاری از موارد، شمار بازداشت شدگان بهمراتب بیش از ظرفیت محلهای نگهداری است. تراکم شدید جمعیت موجب شده است که بسیاری از زندانیان ناچار به خوابیدن روی زمین، بدون پتو و وسایل گرمایشی باشند. ظرفیت زندانها بهطور کامل اشباع شده و مقامات زندان برای اسکان بازداشتیهای جدید، به جابهجاییهای فلهای، شتابزده و غیرقانونی روی آوردهاند.
ثبتنکردن اسامی بازداشت شدگان؛ زمینهسازی برای برخوردهای فراقضایی
یکی از نگرانکنندهترین ابعاد این گزارشها، ثبتنشدن اسامی شمار زیادی از معترضان بازداشتشده در سامانههای رسمی زندانهاست. بنا بر اظهارات منابع مطلع، اطلاعات هویتی این افراد عمداً وارد سیستم قضایی نمیشود تا امکان پیگیری حقوقی، تماس خانوادهها و حتی اطلاع از محل نگهداری آنان از میان برود و هیچ نهاد رسمی مسئولیت قانونی نگهداری آنان را نپذیرد.
این رویه، دست نهادهای امنیتی را برای اعمال برخوردهای فراقضایی، تحمیل اعترافات اجباری و حتی ناپدیدسازی قهری بازداشت شدگان باز میگذارد.
بند زنان زندان اوین؛ تراکم، بیخبری و فشار مستمر
گزارشهای اولیه در آغاز قیام حاکی از انتقال زنان بازداشتشده به بند زنان زندان اوین بود؛ بندی که پیش از این نیز شرایط نگهداری زندانیان سیاسی در آن بهشدت غیرانسانی گزارش شده بود.
بر اساس اطلاعات منابع داخل زندان، اکنون بیش از ۸۰ زن معترض به این بند منتقل شدهاند. بازداشتیها تقریباً هر روز برای بازجویی احضار میشوند، اما برخی از آنان به بند بازنمیگردند و هیچ اطلاعی از محل نگهداری یا وضعیت جسمی و روحیشان در دست نیست. خانوادههای این زندانیان نیز در بیخبری مطلق بهسر میبرند و پاسخ روشنی از مقامات زندان دریافت نمیکنند.
تراکم بیش از حد جمعیت در بند زنان اوین موجب شده است زندانیان بهنوبت روی زمین بخوابند و از ابتداییترین امکانات محروم باشند. برخی از آنان روزهاست به لباس تمیز و وسایل شخصی اولیه دسترسی ندارند و درخواستهای مکررشان برای دریافت امکانات، بیپاسخ مانده است.
بند زنان زندان عادل آباد شیراز
حدود ۱۵۰ زن و دختر بازداشت شده در جریان اعتراضات نیز به بند سیاسی زنان زندان عادل آباد شیراز منتقل شده اند. گفته می شود اکثر این بازداشت شدگان دختران دانش آموز می باشند. بند سیاسی زنان زندان شیراز به سختی برای ۳۰ نفر جا و امکانات دارد. در همین رابطه برخی از زندانیان سیاسی به اتاق های دیگر مربوط به متهمین به قتل، سرقت و مواد مخدر منتقل شده اند.
قرنطینه واحد ۲ زندان قزلحصار؛ کفخوابی در سرمای زمستان
گزارشهای متعدد از انتقال صدها تن از معترضان بازداشتشده به زندان قزلحصار خبر میدهد. این افراد در «قرنطینه واحد ۲» نگهداری میشوند؛ بخشی ایزوله و کاملاً جدا از سایر بندها که بهگونهای طراحی شده است تا هرگونه تماس، مشاهده یا اطلاعرسانی مستقل درباره وضعیت زندانیان ناممکن باشد.
بازداشت شدگان بدون ثبت رسمی اسامی و بدون دسترسی به ابتداییترین حقوق قانونی در این بخش نگهداری میشوند. طبق گزارشها، حدود ۵۰۰ معترض به این قرنطینه منتقل شدهاند، در حالی که ظرفیت آن تنها ۱۸۰ تخت است. در نتیجه، شمار زیادی از زندانیان ناچارند در سرمای زمستان، بدون پتو، تشک یا امکانات اولیه، روی زمین بخوابند.
کمبود فضای کافی، نبود آب گرم، فقدان وسایل گرمایشی و خدمات بهداشتی، سلامت و جان زندانیان را بهطور جدی تهدید میکند. برخی بازداشت شدگان در جریان دستگیری یا انتقال به زندان دچار جراحات شدید شدهاند، اما هیچ رسیدگی پزشکی مؤثری به آنان صورت نگرفته است.
از ابتدای هفته گذشته، نیروهای یگان ویژه در محوطه قرنطینه این زندان مستقر شدهاند و بهصورت ۲۴ساعته در حالت آمادهباش قرار دارند؛ وضعیتی که فضای رعب و وحشت شدیدی در میان زندانیان ایجاد کرده است.
زندان مرکزی کرج؛ اسکان فشرده و سلب حداقل حقوق
بر اساس گزارشها، بین ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ نفر از بازداشت شدگان اعتراضات سراسری در سالن ۲ زندان مرکزی کرج و همچنین در یک سوله ورزشی بهصورت فشرده اسکان داده شدهاند. حتی فضای هواخوری زندان نیز به محل نگهداری بازداشتیها تبدیل شده و عملاً امکان تنفس آزاد، هواخوری و حداقل تحرک از آنان سلب شده است.
محرومیت از درمان؛ تهدید مستقیم جان زندانیان
شمار قابلتوجهی از بازداشت شدگان با آثار جراحات ناشی از ضربوشتم، شلیک ساچمه و باتوم به زندان منتقل شدهاند، اما از انتقال آنان به مراکز درمانی تخصصی جلوگیری شده است. در برخی موارد، تنها پانسمانهای ابتدایی و فاقد استاندارد انجام شده و زندانیان مجروح به حال خود رها شدهاند؛ وضعیتی که میتواند به عفونت، ازکارافتادگی عضو و حتی مرگ منجر شود.
گزارشها همچنین از جانباختن دو نوجوان زخمی در بهداری زندان شیراز به دلیل خونریزی شدید و نبود امکانات درمانی خبر میدهد. بنا بر این روایتها، به کادر درمان دستور داده شده بود از رسیدگی مؤثر به مجروحان خودداری کنند.
سهگانه سرکوب: بازداشتهای انبوه، شکنجه و قطع اینترنت
سازمان مجاهدین خلق ایران در ۲۵ دی ۱۴۰۴ اعلام کرد که در فاصله روزهای ۷ تا ۲۴ دیماه، بیش از ۵۰ هزار نفر در جریان قیام سراسری مردم ایران بازداشت شدهاند. در میان بازداشت شدگان، شماری زیر ۱۸ سال سن دارند که طبق حقوق بینالملل، کودک محسوب میشوند.
همزمان با این بازداشتهای گسترده، تشدید شکنجه، فشار برای اخذ اعترافات اجباری و محرومیت از حقوق اولیه، نگرانیها درباره صدور احکام سنگین، از جمله اعدام، را افزایش داده است. در شرایط قطع گسترده اینترنت و انسداد ارتباطات، روایتهای محدود خانوادهها و شاهدان نشان میدهد که الگوی مشابهی در سایر زندانهای کشور نیز در جریان است: محرومیت از تماس و ملاقات، نبود خدمات پزشکی، تراکم شدید جمعیت زندانیان و ممانعت از دسترسی به وکلای مستقل. به خانوادهها اعلام شده است که تنها میتوانند از وکلای مورد تأیید قوه قضاییه استفاده کنند.
مجموعه این شواهد، تصویری عمیقاً نگرانکننده از نقض سیستماتیک و سازمانیافته حقوق بشر در زندانهای ایران در جریان سرکوب اعتراضات سراسری ترسیم میکند؛ وضعیتی که مستلزم واکنش فوری نهادهای بینالمللی و سازمانهای مدافع حقوق بشر است.
