ماریا خوسفا کریسنسیا اورتیز تلز د دومینگوئز (۸ سپتامبر ۱۷۶۸ – ۲ مارس ۱۸۲۹) یکی از چهرههای کلیدی در مبارزه مکزیک برای استقلال از سلطه اسپانیا بود. او که بهنام «لا کورهخیدورا» شناخته میشود، نقش محوری در سازماندهی و حمایت از فعالیتهای انقلابی اولیه داشت که آینده کشور را شکل داد.
ماریا خوسفا در شهر والادولید (امروزه مورلیا، میچوآکان) متولد شد و از خانوادهای اشرافی کرئول برخاست. او با میگل دومینگوئز، کورهخیدور کِرهتارو، ازدواج کرد و خانه خود را به مرکزی برای بحثهای سیاسی و برنامهریزیهای انقلابی تبدیل نمود، و به یکی از اولین زنان فعال در جنبش استقلال مکزیک بدل شد.
در سال ۱۸۱۰، او با افشای برنامه دولت اسپانیا برای سرکوب شورش، به رهبران استقلال هشدار داد و این اقدام موجب آغاز جنگ استقلال مکزیک شد. با وجود دستگیری و تحت نظر بودن، شجاعت و ذکاوت او باعث شد به نمادی پایدار از میهنپرستی و نقش زنان در رهبری سیاسی تبدیل شود.
امروزه، ماریا خوسفا اورتیز تلز دومینگوئز بهعنوان قهرمان استقلال مکزیک و پیشگام حقوق زنان و مشارکت سیاسی زنان در تاریخ مکزیک شناخته میشود و میراث او همچنان الهامبخش نسلهای بعدی است.
