توکل عبدالسلام خالد کرمان (توکل کرمان)، که با لقبهای «مادر انقلاب» و «بانوی آهنین» یمن شناخته میشود، امروز بهعنوان یکی از تاثیرگذارترین صداهای دفاع از دموکراسی، حقوق بشر و توانمندسازی زنان در خاورمیانه شناخته میشود.
او در ۷ فوریه ۱۹۷۹ در شرعب السلام، استان تعز در یمن شمالی سابق به دنیا آمد و در شهر تعز، پایتخت فرهنگی یمن، رشد کرد؛ شهری که بهرغم فضای محافظهکارانه، به آموزش و فرهنگ شهره بود. توکل کرمان از همان کودکی در دل سنتها، رویای تغییر و آزادی را در ذهن پروراند.
این روزنامهنگار، سیاستمدار و فعال حقوق بشر در سال ۲۰۰۵ با تأسیس سازمان «زنان خبرنگار بدون زنجیر» (Women Journalists Without Chains) به همراه هفت زن روزنامهنگار دیگر، نام خود را بر سر زبانها انداخت. این سازمان برای حمایت از آزادی بیان، حقوق رسانهها و توسعه حقوق دموکراتیک در یمن تأسیس شد؛ اقدامی جسورانه در کشوری که سانسور و سرکوب سیاسی رایج بود.
در سال ۲۰۰۷، پس از رد مجوز راهاندازی یک سرویس خبری موبایلی، کرمان اعتراضات گستردهای را برای دفاع از آزادی رسانهها رهبری کرد. با آغاز بهار عربی در سال ۲۰۱۱ و الهام از انقلاب تونس، او جهت اعتراضات خود را به سمت مطالبه پایان حکومت علی عبدالله صالح تغییر داد و به نماد بینالمللی خیزش مردمی یمن تبدیل شد.
توکل کرمان تنها در عرصه سیاسی جسارت به خرج نداد؛ او در سال ۲۰۰۴ به طور علنی حجاب نقاب سنتی خود را کنار گذاشت و با روسریهای رنگی ظاهر شد تا نشان دهد پوشش کامل صورت بیشتر ریشه فرهنگی دارد تا دینی. این اقدام جسورانه پیام روشنی به جامعه ارسال کرد: حقوق زنان و آزادی بیان جداییناپذیرند.
در سال ۲۰۱۱، در اوج تلاشهایش، توکل کرمان به همراه الن جانسون سیرلیف و لیما گبووی، موفق به دریافت جایزه صلح نوبل شد. او نخستین زن عرب، نخستین یمنی، و دومین زن مسلمان بود که این افتخار بزرگ را کسب کرد. کمیته نوبل از نقش برجسته او در دفاع مسالمتآمیز از حقوق زنان و مشارکت آنان در روند صلح تقدیر کرد.
توکل کرمان که سالها عضو ارشد حزب اصلاح یمن بود، در سال ۲۰۱۸ پس از انتقاد از ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی و توصیف آن بهعنوان نیروی اشغالگر، از این حزب تعلیق شد. با وجود این چالشها، او همچنان بهعنوان یکی از تأثیرگذارترین مدافعان آزادی، دموکراسی، و حقوق زنان در سطح جهان شناخته میشود.
