زینب پاشا (درگذشته ۱۲۷۱ هجری شمسی) از زنان پیشرو و مبارز تاریخ ایران است که در قلب جنبش تنباکو در تبریز، نقشی بیبدیل ایفا کرد. در دورهای که مشارکت زنان در عرصههای سیاسی بهشدت محدود بود، زینب پاشا با شجاعت و درایت، به نماد مقاومت مردمی علیه استعمار و استبداد بدل شد.
زینب که از دل طبقه فرودست در شهر تبریز برخاست، با سازماندهی گروهی از زنان محجبه و جسور، بازارها را تعطیل کرد، تاجران وابسته به امتیاز خارجی را تحت فشار قرار داد و در صف اول مقابله با قرارداد استعماری امتیاز تنباکو ایستاد. او بهعنوان “فرمانده زنان تبریز” شناخته میشد و اقداماتش ضربهای بزرگ به سیاستهای ناعادلانه حکومت قاجار وارد کرد.
زینب پاشا تنها یک چهره معترض نبود؛ بلکه بانویی هوشمند، استوار و با نفوذ بود که از دل مردم برخاست و با تکیه بر شبکهای از زنان کوچه و بازار، قدرت مردمی را علیه ظلم بسیج کرد. او یکی از نخستین زنان ایرانی است که به شکل رسمی و تاریخی در مبارزهای ملی نقش رهبری ایفا کرد.
با آنکه تاریخ رسمی سالها نام او را به حاشیه راند، اما امروز زینب پاشا به عنوان الگویی از جسارت، رهبری و آگاهی زنان ایرانی شناخته میشود—زنی که پیشاپیش زمانه خود گام برداشت و راه را برای حضور فعالتر زنان در تحولات اجتماعی و سیاسی هموار ساخت.
