درگذشت ثمینه باغچه بان، نویسنده، مترجم و از بنیانگذاران آموزش کودکان ناشنوا در ایران، جامعه فرهنگی و آموزشی ایران را اندوهگین ساخت. او روز چهارشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۴ در سن ۹۸ سالگی چشم از جهان فروبست.
کودکی در دامان آموزش
ثمینه باغچه بان در ۴ فروردین ۱۳۰۶ در تبریز و در نخستین کودکستان ایران که به دست پدرش، جبار باغچه بان بنیانگذاری شده بود، به دنیا آمد. او از همان آغاز زندگی با محیط آموزش و پرورش آمیخته شد؛ کودکیاش را در کودکستان شیراز گذراند و از همان سالهای نخست با آموزههای پدرش درباره جرأت، اعتمادبهنفس و پرورش شخصیت آشنا شد.
تحصیلات و تخصص
او تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در تهران به پایان رساند و سپس وارد دانشسرای مقدماتی و بعد دانشسرای عالی شد. در سال ۱۳۲۷ در رشته زبان انگلیسی فارغالتحصیل شد و دو سال بعد با بورس تحصیلی به آمریکا رفت. ثمینه در دانشگاه کلمبیا مدرک کارشناسی ارشد در آموزش و پرورش ناشنوایان گرفت و در رشته گفتاردرمانی ادامه تحصیل داد. این مسیر علمی او را به یکی از نخستین متخصصان ایرانی در آموزش کودکان ناشنوا بدل کرد.
فعالیتهای آموزشی
پس از بازگشت به ایران، در کنار بزرگان ادبیات کودک مانند توران میرهادی و عباس یمینی شریف در تدوین و بازنگری کتابهای درسی همکاری کرد. در سال ۱۳۴۰، آموزش و پرورش او را مأمور تشکیل کلاسهای کارورزی آموزگاران کلاس اول در سراسر کشور کرد. سپس مدیریت آموزشگاه باغچه بان و بعد ریاست آموزشگاه فنی جمعیت کر و لالها را برعهده گرفت.
ثمینه باغچه بان همچنین مدیرعامل سازمان ملی رفاه ناشنوایان و مسئول برپایی دورههای تخصصی شنواییسنجی و تربیت رابط ناشنوایان شد. روش تدریس او که بر پایه روش جبار باغچه بان بنا شده بود، حتی در افغانستان و تاجیکستان نیز مورد استفاده قرار گرفت.
آثار و کتابها
ثمینه باغچه بان علاوه بر فعالیتهای آموزشی، آثاری ماندگار در ادبیات کودک به یادگار گذاشت. از جمله:
- پل چوبی
- نوروزها و بادبادکها
- جمجمک برگ خزون
- آفتاب مهتاب چه رنگه
- روشنگر تاریکیها درباره زندگی پدرش، جبار باغچه بان
کتابهای او بارها توسط شورای کتاب کودک بهعنوان آثار برگزیده معرفی شدند. همچنین با همکاری یونیسف، ترانه فولکلوریک دویدم و دویدم به زبان اشاره تولید و منتشر شد.
میراث فرهنگی و اجتماعی
در سال ۱۹۷۷ بورس تحصیلیای در آمریکا به نام او ثبت شد و سالها بعد کتابی با عنوان: ثمینه باغچه بان: خادم فرهنگ و جامعه درباره زندگیاش منتشر شد.
او تا واپسین سالهای عمرش به فرهنگ و آموزش کودکان کمشنوا وفادار ماند. خود میگفت:
اگر دوباره به دنیا بیایم، باز همین راه را در پیش خواهم گرفت.
زندگی ثمینه باغچه بان گواهی است بر این حقیقت که آموزش حق همگانی است؛ چه شنوا و چه ناشنوا. او نه تنها در عرصه ادبیات کودک، بلکه در بنیانگذاری نظام آموزشی ویژه ناشنوایان در ایران نقشی بیبدیل ایفا کرد و یادش همواره در تاریخ فرهنگ و آموزش ایران ماندگار خواهد ماند.
