سوفیا کالیستراتووا (۶ سپتامبر ۱۹۰۷- ۵ دسامبر۱۹۸۹) وکیل برجسته، ناراضی سیاسی و از اعضای پیشگام «گروه هلسینکی مسکو» بود؛ زنی شجاع که در دل حکومت سرکوبگر شوروی، صدای قانون، عدالت و حقوق بشر شد.
سوفیا واسیلیونا کالیستراتووا که در رشتهی حقوق کیفری آموزش دیده بود، سالها از زندانیان سیاسی دفاع کرد و با استفاده از سازوکارهای حقوقی، تخلفات حکومت شوروی را افشا نمود. کالیستراتووا در دههی ۱۹۷۰ به گروه هلسینکی مسکو پیوست؛ نهادی ناظر که به پایبندی شوروی به توافقات هلسینکی ۱۹۷۵ میپرداخت و با دقتی مثالزدنی، نقض حقوق بشر در اتحاد جماهیر شوروی را مستند میکرد.
با وجود تحت نظر بودن دائم، مصادرهی نوشتهها و فشارهای مکرر سازمان کاگب، سوفیا هرگز از راه خود بازنگشت. تلاشهای او نه تنها مدافع جان و آزادی بسیاری از ناراضیان بود، بلکه الهامبخش جنبشهای گستردهتری در زمینهی حقوق بشر شد.
سوفیا کالیستراتووا به عنوان یکی از معدود چهرههای حقوقی مستقل در دورهای تاریک از تاریخ شوروی، به نمادی از ایستادگی و صداقت حقوقی تبدیل شد؛ شخصیتی که همچنان یادآور مقاومت در برابر سکوت و سرکوب است.
